Mor Loozor Manastırı Kazısı

Coğrafi Konum

Mardin ili Midyat ilçesi Mercimekli Köyü’nün yaklaşık 300 m kadar güneyinde alçak bir tepenin üzerinde yer alan Süryani Manastırı’dır.

Mardin Müze Müdürü Nihat ERDOĞAN Başkanlığında ve Mardin Müzesi uzmanları sorumluluğunda ve 25 işçi ile 05.09.2012- 01.11.2012 tarihleri arasında kazı sürdürülmüştür.

 

Tarihçe

Tur-Abdin bölgesi Türkiye’nin güneydoğusunda dağlık bir bölge olup Mardin’in doğu kısmı Şırnak, Dicle nehrinin batısı ve Suriye sınırı arasında kalan bölgedir.

Tur-Abdin Süryanicede (tanrının hizmetkârlar dağı) anlamına gelmektedir. Yazılı kaynaklarda Tur-Abdin Bölgesinde yaşayan insanlar, Hristiyanlığın doğuş ve yakın doğuya yayılma sürecinde ortak kültür değerleri paylaşmaktadırlar. Böylece Hristiyanlık bölgede kitlelerce kabul edilmiş ve bu insanlara Süryani denmeye başlanmıştır. Süryani Ortodoks Kilisesi en eski Havari Kiliselerinden olan Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi’ne bağlı idi. 4. yüzyılda Hristiyanlığın Romalılar tarafından kabulünün ardından, Tur-Abdin askeri müdahalelerden kurtulmuş ve yüzyılın başında bölgedeki en güçlü manastır faaliyetleri görülmeye başlanmıştır. 5. ve 6. yüzyılda hâlâ faal olan birçok manastır inşa edilmiştir. 7. Yüzyıl Tur-Abdin Müslüman devletlerin eline geçse de burada yaşayan halk Hristiyanlık inancı ve geleneğini korumuştur.

Mor Loozor Manastırı’nın, Süryani kültüründe önemli bir dini kişilik olan ve 8. yüzyıl yarısında ölmüş Şemun d-Zeyte tarafından kurulduğu düşünülmektedir. Şemun d-Zeyte bölgede ektirdiği zeytin ağaçları ile anılmış ve bu girişimi ile zeytinci Şemun olarak isimlendirilmiştir. Şemun d-Zeyte 734’de ölmüştür. Mor Loozor Manastırı’nda avluda 792 yılına tarihlenen bir inziva kulesi mevcut olup Keşiş Daniel’in bu kule üzerinde münzevi ‘’stylite’’ olarak yıllar geçirdiği söylenmektedir.

Mor Loozor Manastırı’nın etimolojik kökeni:

Sözcük anlamı: Habsnus ‘’hapisnas’’ Süryanicede; ‘’Hboşyo’’, hapis ve ‘’dneşe’’, kadınların hapishanesi anlamına gelmektedir. Kadınların hapishanesi Süryaniler’de ibadet eden çileci kadınlar anlamına yani ‘’çileci rahibeler manastırı’’ anlamına geldiği bir diğer anlam da ‘’ hapis meskenleri’’ anlamını taşımaktadır.

Buna göre Hapisnas’ta (Mercimekli Köyü) bulunan çileci kadınlar yine bu köye gelen çileci rahiplerin Mor Loozor Manastırı’nı 5. yüzyılda kurduklarını aktarır. Daha sonra Şemun d-Zeyte, Harran Şehidi Mor Loozor kemiklerinden bir parça getirerek söz konusu manastıra yerleştirir ve manastırı ‘’Mor Loozor’’ adıyla kutsar.

 

Mor Loozor Manastırının diğer adları:

Mor Şemun d-Zeite

Mor Zbino

Mısırlı Mor Paule

Vaftizci Mor Yuhanon