Çelbira Kazısı

Coğrafi Konum

Çelbira Antik Üzüm İşlik Alanı, Mardin şehir merkezinin yaklaşık olarak 6 km batısında, Mardin-Diyarbakır karayolunun 1 km kuzeyinde yer almaktadır. Mardin Merkez, Nur Mahallesinde, Eski Mardin-Diyarbakır yolunun batısında İzzet Paşa karakol Mevki olarak bilinen alanda bulunmaktadır.

Çelbira kazı alanı, tepelik bir alanın üstünde, kuzey ve güney yamaçları küçük vadilerce kesilmiş bir yerde konumlanmaktadır.  Tamamen kalker karakterli bir kaya kütlesinin üzerinde yapılmış olan alan bölgede benzer özelliklere sahip olan alanların azlığı nedeniyle ünik bir yapıya sahiptir.

Bu alan taşıdığı arkeolojik önemden dolayı, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 26.03.2009 tarih ve 2152 sayılı karar ile 1. Derece Arkeolojik Sit alanı ilan edilmiştir.

Çelbira Üzüm İşlik Alanında, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün kazı ve sondaj izin belgesi ile kazı ve temizlik çalışmaları Mardin Müze Müdürü Nihat ERDOĞAN başkanlığında ve Müze Müdürlüğü uzmanları tarafından 03.10.2011-30.12.2011 tarihleri arasında kazı çalışmaları sürdürülmüştür.

 Kazı çalışmaları başlamadan önce çevrede yapılan detaylı yüzey araştırmasında Çelbira Üzüm İşleme Alanının bulunduğu tepelik alanın doğusunda Zınnar olarak bilinen dağlık alanında doğup güneye doğru akan kurumuş bir nehir yatağı ve bunun yaklaşık olarak 20 m batısında, Çelbira İşlik Alanının bulunduğu tepenin yamaçlarında bir yerleşim alanının olduğu tespit edilmiştir. Meskûn köylüler ve civarda yaşayan yaşlı kişiler ile yapılan mülakatlarda söz konusu kültür dolgusunun olduğu alana ‘’DÊRÊ’’ dedikleri tespit edilmiştir. Dêr, Arapça ve Kürtçe de Kilise anlamına gelen bir kelimedir.

Bu noktadan hareketle söz konusu alanın uzun bir süre, hatta yakın geçmişe kadar Meskûn bir yerleşim yeri olduğu anlaşılmaktadır. Alanda kaç evreli bir yerleşimin olduğu yoğun ot ve yüzey buluntularının az olmasından dolayı anlaşılmamıştır. Alan oldukça geniş bir yeri kaplamaktadır. Gerek yüzeyde, gerekse de sarnıç ve kaya mezarlarında yaptığımız kazılar sonucunda ele geçen sikkelerden yapının en erken Geç Roma Dönemine tarihlendiği tespit edilmiştir.

 

Kazı Çalışması

İlk kez 2007 yılında uydu fotoğraflarından tespit edilen alanda tescil çalışmaları başlatılmış ve alan tescillenmiştir. Çalışmalar başlatıldığında 52 sarnıç ve görünürde 2 adet üzüm ezme alanı ve bir adet harman yeri tespit edilmiştir. Yapılan kazı ve temizlik çalışmaları neticesinde toplam sarnıç ve sarnıç olarak açılmış ve yarım kalmış olanlarla birlikte toplam 90 adet olmuştur. Üzüm ezme alanları ise kazılıp temizlenen 5 adet, muhtemelen üzüm ezme alanı olacağını düşündüğümüz alanların sayısı ise 5 adet olarak tespit edilmiştir.