Mor Yakup Kilisesi ve Vaftizhane

Günümüzde Mor (Aziz) Yakup Kilisesi olarak bilinen bu yapı kilise olmadan önce uzun bir geçmişe sahiptir. Antik kaynaklarda kilisenin bir Roma Tapınağı üzerine kurulduğu yazılıdır. Yapının güney cephesindeki Yunanca yazıttan anlaşıldığı üzere yapı MS 359 yılında bir vaftizhane olarak  işlev görmüştür. Hıristiyanlık öncesi döneme tarihlenen kare planlı yapının kuzeyine ve güneyine birer mekan eklenmiş ve üç nefli dikdörtgen bir yapıya dönüşmüştür. Yapının altında bulunan çift merdivenli odanın ise vaktinde su ile dolu olduğu ve buraya inip suya daldıktan sonra çıkanların vaftiz edildiği bir havuz olduğu düşünülür. Anadolu’da Efes ve Side,  Suriye’de Zenobia ve Kalat Siman, Mısır’da Aziz Menas vaftizhaneleri üç nefli olmalarıyla Nusaybin vaftizhanesine benzerler. Fakat Nusaybin vaftizhanesi üzerindeki Yunanca yazıt ve tarihle birlikte, dünyanın en eski vaftizhane binası olma özelliği taşır.

Antik kaynaklara göre MS 717’de gerçekleşen bir deprem Nusaybin’i yerle bir etmiştir. Süryani Metropolit Mor Yakup tarafından 313-320 tarihlerinde inşa edilen ve kazılar sonucu bir kısmı ortaya çıkan ünlü Nusaybin Katedrali muhtemelen bu depremle yıkılmış ve ayakta kalan vaftizhanede bazı değişiklikler yapılarak kiliseye çevrilmiştir. Mor Yakup’un mezarı da o tarihlerde hemen yanındaki eski katedralden alınıp vaftizhanenin altındaki odaya konulmuş olmalıdır.  O tarihten itibaren yapı Mor Yakup kilisesi olarak anılmıştır.

Yapının 1872 yılında yeniden onarıldığı kapı üzerindeki kitabede belirtilmiştir. Bu onarım sırasında kare planlı mekan bir kubbe ile örtülmüş ve 1985 yılında yapının üzerine birkaç odalı metropolitlik binası yapılmıştır. Şu an Nusaybin’de merkezinde yaşayan son Süryani aile bu binada yaşamakta ve kiliseye göz kulak olmaktadır.

Yapı döneminde mükemmelliğe ulaşan taş oyma sanatını yansıtan nadir eserlerden biri olarak Mor Yakup Kilisesi ve Zeynel Abidin Cami İnanç Parkı içinde aslına uygun olarak yakın bir zamanda Mardin Müzesi tarafından restore edilecektir.